Burgers en stoommachines

Muziek hoort al eeuwen bij het militaire leven. De trom, de fluit en de trompet gaven signalen door tijdens het gevecht en spoorden manschappen aan in de strijd. In kazernes werden ook signalen gegeven, zoals bijvoorbeeld het reveille. Dit is het ochtendsignaal om de soldaten wakker te maken. Om soldaten sneller en georganiseerder te laten lopen, werd gebruik gemaakt van marsmuziek. Dit gaf het tempo aan tijdens het ritmisch lopen; het marcheren.

Trommels werden meestal gebruikt door de infanterie, soldaten die te voet vechten. Zij hadden tamboers (trommelaars) bij zich. Soldaten te paard (de cavalerie) en de schutters (de artillerie) gebruikten vaak trompetten. Het leger was verdeeld in verschillende onderdelen, zoals regimenten en korpsen. In de loop der tijd hebben veel van deze regimenten of korpsen eigen orkesten gevormd. Zo werd in 1806 in Bergen op Zoom het orkest De Harmonie opgericht.

In 1871 werd Harmonie Kolpings Zonen opgericht. Omdat zij onderdeel zijn van de Sint Josephgezellen Vereniging, worden zij ook wel De Sjefkes genoemd. Dit orkest bestaat nog steeds.

Speciaal voor al die (militaire) muziekgezelschappen werd er zelfs in 1883 in Bergen op Zoom een concertzaal geopend, het gebouw Thalia, achter de Gertrudiskerk. Het gebouw is afgebroken, hier is nu het Thaliaplein.

Luister als voorbeeld eens naar de Radetzkymars. Dit is een heel bekende mars, in 1848 gecomponeerd door Johann Strauss ter ere van veldmaarschalk Josef Radetzky. 

Tip: Speel en beweeg mee met de Radetzkymars. Kijk bij ‘Leerkrachten’ en filter op ‘Muziek’.

Al eeuwenlang werden paarden gebruikt als trekdier, lastdier en vervoersmiddel. Al in Egypte trainden soldaten zich in het vechten te paard. Ook de Romeinen hadden ruitereenheden in hun leger. De cavalerie kon door de paarden sneller aanvallen en de vijand verrassen. 

In 1888 was er in Bergen op Zoom een school voor trekpaarden om de artillerie (wapens) te leren verplaatsen. Vanaf 1895 krijgt Bergen op Zoom een ‘echte’ rijschool voor de bereden artillerie. De paarden vinden onderdak o.a. in de Blokstallen. Dit zorgt voor veel hoefgetrappel in de omgeving van de Rijtuigweg en Wilhelminakazerne (nu het CKB).

Naast oefeningen werden er wedstrijden gehouden. Vanaf 1903 werden in Bergen op Zoom concours hippique wedstrijden georganiseerd op de Kijk in de Pot. Dit duurde tot 2019. In 2020 gooide Corona roet in het eten en daarna kwam het niet meer terug.
Wel is er jaarlijks nog een concours hippique in Halsteren op Fort de Roovere.

Van 1971 tot 1996 was er een rijschool voor militaire vrachtwagens in Bergen op Zoom in de Cort Heyligerskazerne (Beukenlaan).

In de middeleeuwen werden de stadsmuren van Bergen op Zoom verdedigd door schutterijen. Deze inwoners van de stad waren gespecialiseerd in het militair beschermen, het schutten, van de stad. Zij oefenden met schieten. De bekendste schutterijen in Bergen op Zoom waren die van het gilde van Sint Sebastiaan (handboog) en Sint Joris (voetboog). 

In de loop van de 16e eeuw werden de stadsmuren vervangen door vestingwerken. De verdediging van de stad Bergen op Zoom werd niet meer alleen door de stad en de schutterijen georganiseerd. De Staten-Generaal, het landsbestuur, nam de leiding en soldaten werden ingehuurd. De soldaten sliepen eerst bij de mensen in huis. Vanaf ongeveer 1700 werden kazernes gebouwd, waar de soldaten in woonden en hun materiaal en gereedschap konden bewaren (eerst van hout, later van steen). Ook paardenstallen werden gebouwd.

Enkele voorbeelden van kazernes zijn het Groot Arsenaal (gebouwd in 1764), het Gouvernement (1771), de Wilhelminakazerne (dit is nu het CKB, 1899) en het Klein Arsenaal (1787). Ook bestaande gebouwen, zoals het Markiezenhof, werden omgebouwd tot kazerne.

Pas in 1996 sluit de laatste kazerne in Bergen op Zoom, de Cort Heyligerskazerne. Maar straatnamen blijven ons herinneren aan de militairen in de stad. Want naast de Rijtuigweg komen we  in de directe omgeving ook de Artilleriestraat, Cavaleriestraat en Infanteriestraat tegen. In Halsteren is er een hele wijk met allemaal namen van kapiteins.